Berane

 

Julijanska Nova godina, poznata i kao srpska, ali i kao pravoslavna, mada kod nekih naroda i kao stara Nova godina, praznik je koji se slavi 14. januara po gregorijanskom kalendaru svake godine. Tog datuma je 1. januar po julijanskom kalendaru.
Iako nije zvanična Nova godina, ona se slavi u balkanskim zemljama kao što su Srbija, Crna Gora, Bosna i Hercegovina (Republika Srpska), Makedonija, pravoslavni djelovi Hrvatske.vTakođe se slavi u Rusiji, Belorusiji, Ukrajini, Jermeniji, Moldaviji, Gruziji. Tradicija obilježavanja julijanske Nove godine postoji i u nekim njemačkim kantonima u Švajcarskoj (kao Alter Silvester), kao i u nekim djelovima Galske zajednice u Škotskoj (Edinburški Am Bothan).
Po narodnim običajima za novu godinu Srbi su se skupljali i igrali narodne igre. Tokom Osmanske vladavine bilo je zabranjeno proslavljanje i poštovanje srpskih tradicija, u početku novogodišnja skupljanja su bila potajna da Osmanlije ne bi doznale ali kako je vrijeme prolazilo iz straha sve manje su se održavali tako da je vremenom prestao ovaj običaj.
U Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca gregorijanski “novi” kalendar je zvanično prihvaćen Zakonom o izjednačavanju starog i novog kalendara od 10. januara 1919. godine objavljenom u prvom broju Službenih novina Kraljevstva SHS. Ovim Zakonom je predviđeno da u cijeloj državi 15. januara prestaje da važi “stari” kalendar i počinje “novi”. Proslava Nove godine je u SFR Jugoslaviji poseban značaj počela da dobija poslije Drugog svjetskog rata, kada se pokušao suzbiti značaj pravoslavnih praznika, pa se tako bunt pravoslavnog stanovništva usresredio na proslavu do tada manje religijski popularne Nove godine. Državna propaganda da ljudi treba da budu manje Srbi, a više Jugosloveni pokušala je da potisne pravoslavnu Novu godinu. U periodu komunizma ona je bila zabranjena, pa su čak i oni koji su rođeni na ovaj datum bili sumnjivi ako proslavljaju rođendan. Kako se vjerovalo da je religija „opijum za narod“ tako se težilo tome da se ljudi otuđe od praznovanja bilo kojeg vjerskog praznika, a posebno, Božića, Nove godine i Vaskrsa. Činilo se sve da ljudi tog dana rade do kasno i postojala je naredba da kafane 13. januara moraju da se zatvore do 22 časa kako ne bi stigli nigdje na doček. Uprkos tome Srbi su ipak nastavili da je krišom i iz inata proslavljaju najčešće u svojim domovima, gdje se pripremala svečana trpeza. Služila se vruća rakija, kuvano vino i krofne. Javnu proslavu nove pravoslavne godine organizovala je prva beogradska “Kasina”, a sledećih godina pridružile su se sve prijestoničke kafane, lokali i bioskopi. Proslava Srpske Nove godine bila je zastupljenija u gradskim sredinama jer se na selima veći akcenat stavljao na proslavu Božića. Tek u poslednjim godinama 20. vijeka ona se proslavlja masovnije. Od tada se organizuju dočeci po gradskim trgovima, klubovima i restoranima.
Na ovaj dan obilježava se i Obrezanje Isusa Hrista i Sveti Vasilije Veliki. Srbi praznik posvećen obrezanju Isusa Hrista nazivaju i Mali Božić, pa se u mnogim krajevima na ovaj dan ponavljaju neki obredi svojstveni praznovanju Hristovog rođenja. U nekim krajevima se na taj dan spaljuju ostaci badnjaka. Kao što se za Božić mijesi pogača česnica, za mali Božić se mijesi poseban obredni hleb – “vasilica”. Takođe, vjeruje se da na ovaj dan u kuću treba unijeti neku novu stvar, kupljenu tog dana, kako bi kuća i ukućani tokom cijele godine imali napretka.